เริ่มต้น AI สำหรับนักศึกษานิติศาสตร์

ช่วงที่ 1

เข้าใจ AI

AI และ Generative AI คืออะไร

AI หรือปัญญาประดิษฐ์ คือระบบคอมพิวเตอร์ที่ทำงานซึ่งเราเคยคิดว่าต้องใช้คน เช่น จัดหมวดเอกสาร หรือจดจำใบหน้า

Generative AI คือ AI ที่สร้างเนื้อหาใหม่จากคำสั่งที่เราพิมพ์ เนื้อหาอาจเป็นข้อความ ภาพ เสียง หรือโค้ด^[1] คำสั่งนี้เรียกว่าพรอมต์ (prompt) แชตบอตที่ตอบเป็นข้อความเป็นตัวอย่างหนึ่ง

ทำไมคำตอบที่ดูมั่นใจจึงอาจผิด

แชตบอตที่สร้างข้อความเรียนรู้รูปแบบจากข้อมูลจำนวนมาก แล้วคาดคะเนคำถัดไปที่น่าจะเข้ากัน^[1] ภาษาจึงลื่นไหลได้ แม้เนื้อหาผิด แนวทางของ UNESCO เตือนว่าผลลัพธ์ที่ดูคล่องแคล่วก็ยังเชื่อว่าถูกต้องไม่ได้^[1]

ตัวอย่างต่างประเทศ: ศาลอังกฤษเตือนว่าเครื่องมือ AI ที่ใช้ได้ฟรีอาจให้คำตอบที่ฟังดูดีแต่ผิดทั้งหมด และอาจอ้างแหล่งที่ไม่มีอยู่จริง^[2] คำเตือนนี้เขียนถึงทนายในอังกฤษ ไม่ใช่กฎหมายไทย

สร้างคำตอบ ต่างจากเปิดอ่านเอกสารต้นทางอย่างไร

บางเครื่องมือค้นเว็บหรืออ่านไฟล์ที่แนบได้ แต่ผู้ใช้ยังต้องเปิดเอกสารที่เครื่องมือชี้ไปเอง

จากคำถามถึงแหล่งอ้างอิง

แผนภาพนี้ใช้สถานการณ์สมมติเดียวกันทุกขั้น กดแต่ละขั้นเพื่อเปิดคำอธิบาย

สถานการณ์สมมติ เพื่อนเอารูปคุณไปโพสต์ คุณจึงถาม AI ว่าเพื่อนต้องรับผิดไหม

1. ถาม AI

   เขียนคำถามให้ชัด และไม่ใส่ชื่อจริงหรือข้อมูลที่ระบุตัวคนได้ เพราะคำถามนั้นถูกส่งเข้าเครื่องมือแล้ว

2. AI สร้างคำตอบ

   คำตอบอาจมีเลขมาตราและน้ำเสียงมั่นใจ แต่ยังเป็นข้อความที่ระบบสร้างขึ้น ยังไม่ใช่เอกสารต้นทาง

3. แยกสิ่งที่ต้องตรวจ

   จดชื่อกฎหมาย ปี เลขมาตราหรือเลขคดี และข้อสรุปแต่ละข้อ แยกเป็นรายการ

4. เปิดเอกสารต้นทาง

   เปิดตัวบทจากแหล่งของรัฐ เช่น ระบบกลางทางกฎหมาย (เปิดแท็บใหม่) และเปิดคำพิพากษาจากระบบสืบค้นของศาลฎีกา (เปิดแท็บใหม่)

5. เทียบว่าเอกสารรองรับไหม

   ถามสามข้อ มีอยู่จริงไหม ถ้อยคำรองรับข้อความนั้นไหม และยังใช้อยู่ไหม การหาเอกสารเจอยังไม่พอ

6. ตัดสินใจว่าจะเขียนอย่างไร

   • เอกสารรองรับ: เขียนตามที่อ่านเจอ พร้อมแหล่งอ้างอิง
   • ไม่รองรับหรือหาไม่เจอ: ตัดออก แก้ข้อความ หรือถามอาจารย์

ลองทำแบบฝึก

แบบฝึกนี้ดูขั้นตอนการตรวจข้อมูล ไม่ได้ตัดสินว่าข้อความในคำตอบถูกหรือผิดตามกฎหมาย

คำตอบ AI สมมติ เขียนขึ้นเพื่อการฝึก ไม่ใช่คำตอบจริงของเครื่องมือใด: “ตามมาตรา 420 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เพื่อนที่โพสต์รูปคุณต้องชดใช้ค่าเสียหายเสมอ”

ช่วงที่ 2

ใช้ AI ช่วยเรียนและทำงานกฎหมาย

งานเหล่านี้ใช้ AI เป็นผู้ช่วยได้ แต่คนยังต้องตรวจและรับผิดชอบงาน ก่อนใช้ในรายวิชา ให้ดูกติกาของรายวิชาก่อน

ตัวอย่างใกล้ตัว สถานการณ์สมมติ นักศึกษาให้ AI ช่วยจัดโครงบันทึกศาลจำลอง AI เสนอสามหัวข้อ และอ้างคำพิพากษาหนึ่งเลข โครงเรื่องใช้เป็นจุดเริ่มได้ แต่นักศึกษาต้องค้นเลขคำพิพากษาเอง อ่านว่าวินิจฉัยเรื่องนั้นจริงไหม และดูกติกาของผู้จัดว่าใช้ AI ได้แค่ไหน

อ่านต่อ

• ก่อนชมรมใช้ AI ช่วยทำงาน ควรตกลงกติกาอะไรบ้าง?
• รายงานข่าว AI อย่างไร ไม่ให้กลายเป็นการโฆษณาตามบริษัท?

ช่วงที่ 3

สิทธิและความรับผิดเกี่ยวกับ AI

สี่คำถามนี้เป็นจุดเริ่มต้น ไม่ใช่คำตอบสำเร็จ แต่ละข้อแยกกฎหมายไทยออกจากตัวอย่างต่างประเทศ